مهيّا نموده و فرمود : وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ « 1 » . پيامبر ( ص ) هم شجاعت را در غلبه بر نفس هنگام خشم مىداند نه در نبرد با مردان قوى و غلبه بر آنها . ايشان فرمودند : « قوى آن نيست كه در نبرد قوى باشد ؛ قوى آن است كه بر نفس خويش هنگام خشم حاكم باشد . » هر چقدر كه انسان قوى باشد ، هرگز به سطح قدرت حيوانات وحشى نمىرسد ، امّا به عقل و خردمندى و متانت ، دنيا را آباد و به ملكوت خداوند پا مىگذارد . امام صادق ( ع ) به ايجاز ولى با حفظ معنا در ايجاز مىفرمايد : « خشم كليد هر شر و بدى است . » و از وهب بن منبّه نقل مىكنند كه گفتگوى بين راهب و شيطان را براى آنها بيان مىكرد ؛ كه راهب به شيطان مىگفت : « كدام اخلاق بنى آدم براى توپى در غلبه بر آنها بهتر است ؟ گفت : خشم ؛ چون انسان وقتى خشمگين مىشود او را مثل توپى كه كودك آن را مىغلتاند مىغلتانم . » خيثمة گفت : « شيطان مىگويد : چگونه فرزند آدم بر من غلبه مىيابد وقتى راضى باشد كه من در قلبش باشم ؛ و آن‌گاه كه خشمگين شود پرواز مىكنم تا در سرش روم . » آنچه كه شايستهء توجّه زياد است وجود آيات زيادى است كه خداوند را گاهى به خشم و گاهى كافران را به خشم خود تهديد مىكند . مثل وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ « 2 » ؛ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ « 3 » ؛ وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي « 4 » ؛ و غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ « 5 » . غضب در اين آيات و نظاير آن را نمىتوان به نزول عذاب دردناك در اثر گناه و ترك هدايت و اطاعت خداوند بر اساس اصل علت و معلول - يعنى گناه موجب عذاب مىشود - تفسير نمود . راغب به تفسير غضب خداوند پرداخته و به خوبى بيان داشته كه : « اگر خداوند به آن توصيف شود ، مراد از آن انتقام است . » و از صفات خداوند ، عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ « 6 » مىباشد . به عبارت دقيقتر و نافذتر ، نظر علّامه طباطبايى

--> ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 134 : و خشم خود را فرو مىبرند و از مردم درمىگذرند ، و خداوند نكوكاران را دوست دارد . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 61 : و به خشم خدا گرفتار آمدند . ( 3 ) - فتح ( 48 ) آيهء 6 : و خدا برايشان خشم نموده . ( 4 ) - طه ( 20 ) آيهء 81 : و هركس خشم من بر او فرود آيد ، قطعا در ورطهء هلاكت افتاده است . ( 5 ) - فاتحه ( 1 ) آيهء 7 : نه كسانى كه در خور خشمند . ( 6 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 4 : و خداوند شكست‌ناپذير و صاحب انتقام است .